ඉතිහාසය හා වර්තමානය දක්වා වු විකාශය.

ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රථම වරට 1899.12.01 වන දින ට්‍රැම්ප් කාර් රථයක් ධාවනය කල බවට වාර්තා වේ. ඉන් අනතුරුව 1899.12.14 වන දින තැපැල් වෑන් රථයක් මෙරටට ආනයනය කර ධාවන කටයුතු සදහා යොදවා ඇති අතර මුල් වරට මෝටර් කාර් රථයක් 1902 වර්ෂයේදි ද 1906 වර්ෂයේදි බස් රථයක් ද මෙරටට ගෙන්වා ඇත.

මෙසේ වාහන ගෙන්වීමේ ආරම්භයත් සමග රථවාහන පාලනය කිරිම සදහා නීතිරිති අවශ්‍ය වු බැවින්

• 1906.01.01 දින සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි ගැසට් පත්‍රයක් පළ වි ඇත.
• 1909 වර්ෂය වන විට ලංකාවේ වාහන 745 ක්ද 1911 වර්ෂය වන විට එය වාහන 4805 ක් දක්වා ලියාපදිංචි කිරීම හේතුවෙන් රථවාහන සම්බන්ධයෙන් වු නීති මාලාවක අවශ්‍යතාවය පැන නැගීම තුලින් 1916 අංක 04 දරන වාහන ආඥා පනත සකස් කර 1917.01.01 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක කරන ඇත.
• මෝටර් වාහන සම්බන්ධයෙන් නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරිම සදහා 1951 වර්ෂයට පෙර මෝටර් රථ රෙගුලාසි සහ පොලිස් ආඥා පනත භාවිතා කර ඇති අතර විධිමත් ආකාරයෙන් 1951 අංක 14 දරන මෝටර් වාහන පනත සම්මත කර එදින සිට මේ දක්වාම සංශෝධනය වෙමින් ක්‍රියාත්මකව පවති.

තවද 1917 දි මෝටර් වාහන ලියාපදිංචි කිරිමේ කාර්යාලයක් ආරම්භ කර රථවාහන ලියාපදිංචි කිරීම සිදු කරන ලදී.

• 1920 වර්ෂය වන විට ප්‍රධාන මංසන්ධිවල පොලිස් නිලධාරීන් රථවාහන හැසිරවීම සඳහා යොදවා ඇත.
• 1950 දී පොලිස් නියෝග ඩී – 01 හි සඳහන්ව ඇති පරිදි රථවාහන ඒකකයක් ස්ථාපිත කර එය මගින් කොළඹ නගරයේ රථවාහන කළමනාකරණය සිදු කර ඇත.
• 1953.11.11 දිනැති අංක 5202 පොලිස් ගැසැට් පත්‍ර II අනුව 1953.11.27 වන දින සහකාර පොලිස් අධිකාරී ලැම්බෘගන් මහතා යටතේ රථවාහන පොලිස් මූලස්ථානය ආරම්භ කර ඇත.
• 1954 වර්ෂයේදී දිවයිනට පැමිණි දෙවන එලිසබත් මහ රැජින වෙනුවෙන් රථවාහන පොලිස් මූලස්ථානයේ නිළධාරීන් සහ රථවාහන යොදවා පෙරගමන් රාජකාරිය සිදුකර ඇත.
• 1955 වර්ෂයේදී උප පොලිස් පරීක්‍ෂක විජේරත්න වරකාගොඩ, පොලිස් සැරයන් වොලී බැස්ටියන් යන නිළධාරීන්ගේ මෙහෙයවීම යටතේ මහජනයාට රථවාහන නීතිය පිළිබදව අවබෝධය ලබාදීම සදහා රථවාහන සංදර්ශන කණ්ඩායමක් රථවාහන මූලස්ථානය යටතේ ආරම්භ කිරීම සිදු කර ඇත.
• 1957 වර්ෂයේදී පොලිස් නීළධාරීන් සදහා පළමු පොලිස්පති රථවාහන පාඨමාලාව සාර්ථකව පවත්වා ඇත.
• කොළඹ නගරයේ රථවාහන ප්‍රමාණය වැඩිවීමත් සමගම එය කළමණාකරනය කිරීමේ අරමුනින් යුතුව 1985 ‍පොලිස් හදිසි ඇමතුම් අංශය ආරම්භ කිරීම සිදු කරන ලදී.
• මේ වන විට කොළඹ නගරයේ රථවාහන කළමනාකරණය සිදු කිරීම සදහා නාගරික රථවාහන පොලිසිය සහ ‍පොලිස් හදිසි ඇමතුම් අංශය වෙන්වූ ඒකකයන් දෙකක් ලෙසට කටයුතු කරමින් සිටි.
• 1984 වර්ෂයේදී රථවාහන මූලස්ථානය භාරව කටයුතු කිරීම සදහා අධ්‍යක්‍ෂ රථවාහන නමින් තනතුරක් ඇති කිරීම සහ එය 1993 වර්ෂයේදී දිසාවක් දක්වා වැඩිදියුණු කර නියෝජ්‍ය පොලිස්පති රථවාහන පාලන හා මාර්ග ආරක්‍ෂාව දිසාව ලෙසද නම් කරන ලදි.
• සැරයන් සහ කොස්තාපල් වරුන් සඳහා 1992 වර්ෂයේදී කණිෂ්ඨ රථවාහන පාඨමාලාව ආරම්භ කිරීම සිදුකරන ලදී.
• මේ වන විට සෑම පොලිස් ස්ථානයකම රථවාහන අංශයක් ස්ථාපිත කර පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර, එම අංශ අධීක්‍ෂණය කිරීම සඳහා කොට්ඨාස මට්ටමින් කොට්ඨාස රථවාහන අංශයක් ද පවත්වාගෙන යනු ලබයි. රථවාහන පාලන හා මාර්ග ආරක්‍ෂව කොට්ඨාසය මගින් ද ඔවුන්ගේ රාජකාරී නිරික්ෂණය කිරීම හා උපදෙස් ලබාදීම ද නිරන්තරයෙන් සිදුකරනු ලබයි.

රථවාහන පාලන හා මාර්ග ආරක්‍ෂව කොට්ඨාසයේ කාර්ය භාරය.

1953.11.11 දිනැති අංක 5202 දරණ පොලිස් ගැසට් පත්‍ර 11 අනුව පවරා ඇති කොට්ඨාශය මගීන් සිදුකල යුතු නියමිත රාජකාරී හා කාර්යයන් පහත පරිදි වේ.

1. රථවාහන ගැටඵ සම්බන්ධයෙන් අදාල පොලිස් කොට්ඨාශ වෙත උපදෙස් ලබා දිම සහ රථවාහන පාලනය හා මාර්ග ආරක්‍ෂාව පිළිබදව ප්‍රතිපත්ති හා සැලසුම් සකස් කිරිම
2. මාර්ග පද්ධතියේ ඇති ඉංජිනේරුමය හා සෙසු අඩුපාඩු සම්බන්ධයෙන් නිරික්ෂණ හා සමික්ෂණ පවත්වා ඒ සම්බන්ධයෙන් අදාළ බලධාරින් වෙත නිර්දේශයක් ඉදිරිපත් කිරිම.
3. විනිතව හා නිති ගරුකව රියැදුරන් හා මාර්ගය භාවිතා කරන්නන් ඇති කිරිම සදහා පාසෑල් ළමුන් සහ ප්‍රජාව වෙනුවෙන් රථවාහන සංදර්ශණ පැවැත්විම සහ සෙසු රථවාහන දේශණ පැවැත්විම.
4. රාජ්‍ය උත්සව සහ දේශිය හා විදේශිය රාජ්‍ය නායකයින්, ප්‍රභුවරුන් වෙනුවෙන් පෙරගමන් හා රථවාහන පාලන රාජකාරි සැලසුම් කිරිම හා යෙදවිම.
5. රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තු සහ අමාත්‍යාංශයන්හි රියැදුරන් බදවා ගැනිමේ සහ උසස් කිරිමේ සම්මුඛ පරික්ෂණ මණ්ඩල සදහා අවශ්‍ය සහාය ලබා දිම.
6. රථවාහන පාලනය හා මාර්ග ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් වන සම්මන්ත්‍රණ සහ සාකච්ජාවන්ට පොලිස්පතිතුමා වෙනුවෙන් ඒ ඒ දෙපාර්තමේන්තු සහ ආයතන වෙත උපදෙස් ලබා දීම.
7. දිවයිනේ මාරක රිය අනතුරු පිළිබද සංඛ්‍යා ලේඛන දත්ත සකස් කිරිම.
8. දීප ව්‍යාප්ත වැඩ සටහන් වශයෙන් මාර්ග ආරක්‍ෂක කටයුතු සංවිධානය කිරිම.
9. විශේෂ උත්සව අවස්ථාවන්හිදි රථවාහන ගමනා ගමනය පිළිබද උපදෙස් ලබා දිම හා සංවිධානය කිරිම.
10. රථවාහන තදබදය පවතින ස්ථාන සොයා බලා එම තත්වයන් අවම කරගැනිම සදහා රථවාහන පාලනය හා මාර්ග ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් අදාල පොලිස් ස්ථාන වෙත උපදෙස් ලබාදිම.
11. රථවාහන ගමනා ගමනය සම්බන්ධයෙන් එදිනෙදා වෙනස් වන නිති රිති සම්බන්ධයෙන් සෙයා බලා ඒවා සම්බන්ධයෙන් නිලධාරින් දැණුවත් කිරිම, සහ අදාල චක්‍ර ලේඛ සකස් කිරිම.
12. සියඵම පොලිස් ස්ථාන වෙත ගොස් රථවාහන අංශයවල පොත්පත් හා ලේඛන හරියාකාරව පවත්වාගෙන යන්නේද නිලධාරින්ගේ රාජකාරි යෙදවිම ආදිය සම්බන්ධයෙන් පරික්ෂාවන් සිදු කිරිම.
13. ජාතික මට්ටමේ පාපැදි තරග සහ පාපැදි සවාරි සදහා පෙරගමන් සහ පසුගමන් රාජකාරි සැපයිම.
14. ශ්‍රි ලංකා පොලිසියේ පරික්ෂණ ශ්‍රේණියේ නිලධාරින් පුහුණු කිරිම සහ ඊට අදාල පුහුණු වැඩ සටහන් පවත්වාගෙන යාම.
15. ශ්‍රි ලංකා පොලිසියේ සැරයන් සහ කොස්තාපල් නිලයන් සදහා වු කණිෂ්ඨ රථවාහන පාඨමාලා පැවැත්විම.
16. රථවාහන නිලධාරින්ගේ නිළ ඇඳුම් සහ ආයිතත්ම් සැපයීම සඳහා කොට්ඨාස ගබඩාවක් පවත්වාගෙන යාම.
17. රථවාහන පාලනය හා මාර්ග ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රි ලංකා පොලිසිය තුල අවශ්‍ය භාණ්ඩ සැපයිම සදහා වාර්ෂික දළ ඇස්තමේන්තු පිළියෙල කිරිමෙන් පොලිස්පතිට සහාය විම
18. දිවයිනේ මාර්ග පද්ධතිය තුළ රථවාහන සම්බන්ධයෙන් ඇති සියළුම අණ පනත් නීතින් ක්‍රියාත්මක කරවිම සහ ඊට අවශ්‍ය සැලසුම් සැපයිම.
19. දිවයින තුළ සිදුවන රථවාහන අනතුරු නඩු ගැනිම් ආදි සියඵ දත්තයන් එක්රැස් කොට ඒවා විශ්ලේෂණය කිරිම සහ ආයතන යහපත් සහ ක්‍රියාකාරි රථාවහන පාලනයක් උදෙසා දැණුවත් කිරිම.

ඉහත කාර්යයන් කාර්යක්ෂම කර ගැනිම සදහා රථවාහන පාලන හා මාර්ග ආරක්‍ෂාව කොට්ඨාසය පාලන අංශය, අධ්‍යාපන අංශය, නිතිය ක්‍රියාත්මක කිරිමේ අංශය, ඉංජිනේරුමය කටයුතු අංශය, සංඛ්‍යාලේඛණ සහ රිය අනතුරු දත්ත විශ්ලේෂණ මධ්‍යස්ථානය, ප්‍රවර්ථන අංශය, ප්‍රවාහන අංශය වශයෙන් අංශ වලට බෙදා රාජකාරි ඉටු කිරිමට කටයුතු කරමින් පවතී